24 juli 2025

De Schaduw van Schuld: Hoe Europa worstelt met haar eigen identiteit

Israël en Palestina: namen die als splinters in ons Europese bewustzijn priemen. We zien de beelden, lezen de berichten, voelen onze maag samentrekken bij de aanblik van al dat lijden. Maar wat Europa drijft, is niet alleen empathie met de zwakkere. Het is ook een diepgewortelde angst opnieuw te worden aangesproken op passiviteit, lafheid, het onvermogen te veroordelen wat later als ondenkbaar kwaad wordt bestempeld.

‘Nooit meer’, dat is ons terechte mantra geworden, maar in die zucht om niet opnieuw aan de verkeerde zijde van de geschiedenis te staan heeft morele paniek het oordeelsvermogen vervangen.

Geen bevrijding

Israël versus Palestina is geen simpel David-tegen-Goliath-verhaal. De realiteit is troebeler en gelaagder. Aan de ene kant een democratische staat die zichzelf verdedigt, maar waar terecht vragen over oorlogsmisdaden rijzen. Aan de andere kant Palestina, een verzuild en verscheurd gebied onder leiding van de terroristische groepering Hamas, dat in westerse media enkel symbool staat voor het onrecht dat het meemaakt.

Vrijheid, gelijkheid of vrede staan niet op het Hamas-programma.

Nochtans representeren haar leiders, en helaas ook vele burgers, geen onrecht maar een politieke islam die radicaal, intolerant en gewelddadig is. Vrijheid, gelijkheid of vrede staan niet op hun programma. Hun doctrine is een theocratisch kalifaat waarin andersdenkenden geen plaats krijgen. Hamas is geen bevrijdingsbeweging, maar een terroristische organisatie die er openlijk naar streeft de sharia in te voeren. Niet alleen in Gaza, maar ook in het Westen, als de kans zich aandient.

Gevaarlijk brouwsel

Deze feiten worden angstvallig weggefilterd in het westerse discours. Het slachtofferschap van de Palestijnse burger legitimeert plots de agressie en het extremisme van hun leiders. Sterker nog, het wordt zelfs gebruikt als excuus voor de rellen en vormen van geweld die we op het Europese vasteland meemaken. Het Westen slaagt er niet meer in dit onderscheid te maken, uit vrees beschuldigd te worden van islamofobie, racisme, of erger nog: nieuwe medeplichtigheid aan een tragedie.

Die illusie van solidariteit importeren wij nu, letterlijk en figuurlijk. In Europese steden verschijnen massa’s op straat, roepend en rellend om de val van Israël, soms zelfs om de vernietiging van Joden – een echo uit het zwartste hoofdstuk van onze geschiedenis. Aan de andere zijde zien we de Joodse staat die zichzelf verliest in oorlogsmisdaden en de ontmenselijking van Palestijnse burgers.

Polarisatie neemt toe onder zowel inheemse als uitheemse bevolkingsgroepen. Modale burgers die zich apathisch afkeren van de tragedie omdat ze er in elk facet van hun leven mee geconfronteerd worden, zelfs op muziekfestivals waar ze willen ontsnappen aan de dagelijkse realiteit, worden weggezet als medeplichtigen aan een genocide. Tegelijk radicaliseert een nieuwe, jonge generatie onder invloed van extremistische imams, sociale media en politieke activisten. Een gevaarlijk brouwsel voor ons westerse samenlevingsmodel.

Laf relativisme

De opkomst van sharialoketten in het Verenigd Koninkrijk, de aanslagen in Parijs en Brussel, het toenemend gevoel van onveiligheid, het telkens weer importeren van buitenlandse conflicten: dit zijn geen losstaande fenomenen maar symptomen van de ziekte van ons Avondland.

Het Westen, dronken van schuldgevoel, durft de grenzen van haar eigen beschaving niet langer te bewaken. Integratie is ingeruild voor laf relativisme. De paradox is dan ook schrijnend: in een wanhopige poging moreel zuiver te zijn, laten wij toe dat groepen die onze kernwaarden verachten, deze waarden ondermijnen.

De emancipatie van vrouwen, vrijheid van meningsuiting, de scheiding tussen kerk en staat, het recht om afvallig te zijn… allemaal verworvenheden die onder vuur liggen door een radicale islam die haar tentakels uitspreidt onder het mom van slachtofferschap en onderdrukking en dankzij een links electoraat dat dit faciliteert.

Morele inflatie

De slachtofferrol is de laatste morele munt in een tijd van morele inflatie. Wie slachtoffer is, krijgt automatisch krediet, ongeacht het morele failliet van zijn leiderschap. Deze perverse logica zorgt ervoor dat onze steun aan Palestina steeds vaker uitmondt in indirecte steun aan een beweging die, als het aan haar lag, ons morgen de vrijheid zou ontnemen. Zolang wij weigeren onze principes te bewaken, blijft de verdeeldheid groeien. 

Het Westen heeft behoefte aan morele helderheid, aan het besef dat niet ieder conflict terug te brengen valt tot een eenvoudige tegenstelling tussen goed en kwaad. We moeten durven kiezen voor de waarden die ons Europa hebben gevormd: redelijkheid, vrijheid, verdraagzaamheid, maar ook grenzen, moed en zelfbehoud. Zolang wij weigeren deze principes te bewaken, blijft de verdeeldheid groeien, zowel binnen onze steden als in onze hoofden.

Duurzame vrede

Toch blijft er één uitweg voor dit specifieke conflict: de tweestatenoplossing. Alleen een duurzame vrede, gebaseerd op het bestaan van zowel een veilige Israëlische als Palestijnse staat, biedt perspectief. Niet alleen voor de mensen in de regio, maar ook voor Europa. Want zolang het conflict voortduurt, blijft het de EU op meerdere vlakken onder druk zetten. Elke nieuwe uitbarsting van geweld zorgt voor golven van migratie en vluchtelingenstromen richting Europa.

Onrust in het Midden-Oosten vertaalt zich snel in instabiliteit binnen onze grenzen, met toenemende polarisatie, spanningen tussen bevolkingsgroepen en een groeiend gevoel van onveiligheid. Deze realiteit raakt ons direct. Het belang van een rechtvaardige, duurzame oplossing is dan ook niet louter moreel of humanitair, maar ook strategisch en existentieel voor het Europese samenlevingsmodel.

Als Europa dus écht lessen uit het verleden wil trekken, moet het verder kijken dan schuldgevoel. Echte empathie vergt niet alleen solidariteit met het slachtoffer, maar ook de moed nee te zeggen tegen fanatici en zij die hen de middelen aanreiken, zelfs als ze zich tooien met de mantel van lijden en inclusiviteit. We mogen nooit nog te laat zijn, maar evenmin zo blind zijn dat we het kwaad door de achterdeur binnenlaten.

Daarnaast vergt empathie ook verantwoordelijkheid nemen. Alleen door het recht op bestaanszekerheid en veiligheid voor zowel Israëli’s als Palestijnen als uitgangspunt te nemen, bouwen we aan vrede die niet alleen daar, maar ook hier haar vruchten afwerpt. Onze toekomst hangt af van dit onderscheidingsvermogen. Zonder die moed dreigen we niet alleen het moreel kompas te verliezen, maar ook onze vrijheid en ons Europa zelf.

Kyle Bernaert

Afdelingsraadslid Jong N-VA